Norske Ordsprog/A

Fra Wikikilden
Hopp til navigering Hopp til søk

Førſte Deel

Ordſprog[rediger]

(Ordtak, Ordtøke).



A. Den ſom ſegjer A, fær og ſegja B. – Eller: Heve eg fyrſt ſagt A, ſo lyt eg og ſegja B. (ofteſt i den Mening: Har man gjort en Begyndelſe, ſaa faar man gjøre noget mere).
Adel. Adel-timber bit ingen Alder paa. (God Kjerneved er varig).
Age. Var det ingen Age, ſo gjekk Verdi av Lage.
Agen er god, maatelege myken. – „Agjen æ go’, maatale’ mykjen“, Hard. (Jf. Sv. Agan är god, när måtta är med).
Der ſom er ingen Agen, er helder ingi Æra.
Den ſom agelaus liver, han ærelaus døyr.
Agt. Det er Agt, ſom giv Magt. – „D’æ Agt’a, ſo gje Magt’a“, Sdm. (ɔ: Det er Fodring og Pleie, ſom gjør Kvæget triveligt).
Aka. Det er godt aa aka med heilom. (Tel). Kan anſees ſom en Forkortning af det gamle: Gott er heilum vegne heim at aka.
Aks. Det verd ikkje Aks av alt, ſom ſaatt er.
D’er kleent Aks, ſom ikkje er ei Snerpa paa. (Vald.)
ɔ: Det er en Stakkel, ſom aldrig kan blive hidſig.
Alder. Alder vil hava Æra.
Alder hjelper ikkje alltid ſyre Daarſkap.
Alder er ikkje aa ſkreppa av; ein ſeer honom ſyre inkje.
Alder ſkifter Haari, men ikkje alltid Hugen.
Naar Aldren er god, ſo verd Ungdomen gløymd.
Aldren gløymer ikkje Mannen. Eller: Um Maanen gløymer Aldren ſin, ſo gløymer ikkje Aldren honom.
Der Aldren kjem inn, vil han aldri utatter.
Aldren fører myket med ſeg. – El. Aldren kjem ikkje aaleine; han fører ſo myket med ſeg.
Alderdomen er ikkje Ungdomen lik.
Alderdom og Fatigdom er eit vondt Fylgje. – Alderdom og Sjukdom dei gingo ſeg um By; møtte deiſo Armodi, ſo vaarv dei Syſtlin try. (Svensk og Danſk).
all (alle). Det ſom alle ſkal gjera, vil helſt verda ugjort. El. Det alle ſkal gjera, veed aldri gjort.
Det ſom alle gjera, er ingi Skam.
D’er vandt aa gjera alle til Lags.
Den ſom held med alle, held med ingen.
Den ſom ſeer alt, han ſeer baade godt og vondt.
Den ſom alt vil hava, ſkal inkje hava.
Den ſom er allſtad fratnme, er ingenſtad velkomen.
Det kann ingen vera allſtad i Senn.
Det ſom alltid hender, kann ingen undraſt paa.
Aln. Det kann ingen leggja ei Aln til ſin Vokſter.
Naar eg trøyter Alni, kann eg trøyta Spanni og.

Hos Wilſe: „Naar man har trøt Alnen, kan man og trøte Qvarteret“. ɔ: Har man holdt ud med det ſtøtſte. kan man ogſaa holde ud med det mindſte.


angra. D’er illt aa angra paa velgjort.
Han er heppen, ſom heve inkje til aa angra.
D’er ſeint aa angra det ein ikkje kann umbøta.
D’er inkje vondt ſo vel angrat, det ei var betre ugjort.
Der ſom er Anger, er Von um Bot.
Anger er god, naar Umbot ſylgjer. – Ogſaa: Angren er beſte Boti.
annan (andre) Ein ſer paa ein annan, kvat ein ſjølv kunde verda. (F. Ex. en Ulykke, ſom kunde træffe En ſe1v).
Ein annan, til ein verd ſin eigen.
D'er vandt aa kjoſa annan Mann Mat. (ɔ: Det er vanſkeligt at vælge Mad for en anden). Tel. Hedder ogſaa blot „D’er vant kjoſe annan Mat“, da nemlig „annan“ er kommet i Stedet for et gammelt Dativ: androm (eller odrom) ɔ: for en anden.
Det ſer alle paa andre, og ingen paa ſeg ſjølv.
Gjer mot andre, ſom du vilde, dei ſkulde gjera mot deg.
apa. Alle vil apa, og ingen vil ſkapa. Ogſaa: D’er alle ſom apa, og ingen ſom vil ſkapa. ɔ: Det er mange ſom drive Gjøn med en Galning, og ingen ſom ſøger at forbedre ham. (Berg.) st .
Den ſom vil apaſt, ſinn alltid Orſak.
Alle kjenna Ape; Ape kjenner ingen. Trondh. (Selbu). Svensk: Alle känna apan, men apan känner ingen. Ogſaa hos B. Syv (1, 58).
arga. Det verd alltid argat, det ſom illt er. (ɔ: Den hidſige vil ofte blive tirret). Trondh.
Arm. Sterke Armar gjera Verket lett.
D’er leidt hava ſterke Armar og inkje til aa gjera.
D’er betre trøytte Armar end tome Tarmar.
Den ſom liver Armarne, ſær ſvengja Tarmarne. El. Den ſom ſparer A. (Hall.)
Med late Armar fylgja ſvange Tarmar. El. Late Armar og tome Tarmar vil høva i Hop.
arm (adj.) D’er ingen ſo arm, han ei kann ſtundom gjera Hjelp. El. — han ei til nokot duger.
Han er arm, ſom ingen ovundar.
Han er armaſte, ſom aldri er nøgd.
Um heime er aldri ſo armt, der er daa nokot varmt. (Mandal).
Armod. Der Armod kjem iGarden, gjeng ho ſeint utatter.
Armod er ingi Skam (utan ho er ſjølvvaldad).
Armod lærer Folk aa arbeida. .
Armod og Elſkug er laake aa løyna.
Armodi er ſtor; men ſo er det mange um henne og. (Skjemteord).
Arv. Ein Arv er ſnart upp-eten. — El. Ein liten Arv er ſnart uppeten, og ſtundom ein ſtor og.
Den ſom ventar paa ein Arv, kann faa venta lenge.
Det ſer vida dauds Manns Arv. (Sdm.)
atter. Det er ikkje atter, det ſom av er. (ɔ: Det ſom er overſtaaet, staar ikke tilbage). Berg. — Islandſk: Ekki er þad eptir, sem af er.
Det kjem atter alt, ſom ikkje er uppbrent. Ogsaa: Det kjem atter alt, ſom ikkje er ſtolet elder uppbrent. (Berg).
Det kjem atter alt, ſom ikkje er ſtolet, anten det ſo er rotet eller brotet. (Tel.). Det kjem atter alt, ſom ikkje kjem i vond Manns Hender. (Jæd.).
Auga. Det Auga, ein ikkje ſer med, er liti Hjelp i.
Den ſom berre heve eitt Auga, fær vakta det vel.
Auga og Øyra verd aldri mett.
D’er illt Auga, ſom inkje godt vil ſjaa.
Augat ſer ikkje ſeg ſjølv. (G. N. Augat sér allt, ok sér þo eigi sjalft sik. Heil. M. S. 1,454).
Det ſom Augat ikkje ſer, det gjer’ ikkje Hjartat ſaart. El. — det angrar ikkje Hjartat. (Jæd.). Det Auga ſom ikkje ſer, det ſlepp aa graata. (Vald.).
Ein ſkal tru Augat meir en Øyrat.
Augat kann ofta ſegja meir en Munnen. — Det ſyner paa Augom, kvat ſom under bur.
Augat vil vera der, ſom kjært er, og Handi der, ſom ſaart er. (Svenſk og Danfk).
Tvau Par Augo ſjaa meir en eitt.
Lat Augo ganga og Henderna ſtanda. (ɔ: Nok fee, men ikke røre). Berg.
Den ſom ikkje lcet upp Augo, fær lata upp Pungen. (Om uforſigtig Handel).
Vonde Augo ſjaa inkje godt.
Det ſom er ute fraa Augom, vil ſnart vera ute or Hugen.
auſa. D’er lettare aa auſa ut en draga inn.
D’er uvant aa auſa, der det ſig att-i. (ɔ: hvor nyt Forraad altid ſtrømmer til).
Ein kann ikkje baade auſa og ro. (ɔ: — øſe Vandet ud af Baaden og ro paa ſamme Tid).
Auſt. Auſt elder Veſt: heime er beſt.
Stemna i Auſt og hamna i Veſt er ei Vanheppa.
Auſtan-Gletta gjerer vaat Hetta. (Mandal).
avdrygt. Lenge avdrygt vil lett vera avgløymt. Avddygſla tek alt ſom ho fær. (ɔ: Opſættelſen modtager alt hvad den faar; det ſom ndſyettes„til en ſenere Tid, kan laenge blive udſat). —Med andre Ord: Drygjingi tek alt ſom ho fær. (Vald.). Avleidſla tek alt ſom ho fær. („Aveltlaa tæ’ alt ho fæ’“. Sdm.).
avla. Den ſom myket vil avla, ſkal litet øyda.
Det gjeng ſeint aa avla; det gjeng ſnart aa øyda. — Det ſom er lenge avlat, kann ſnart vera øydt.
Der myket er avlat, verd myket øydt. — Di ſtørre Avling, di fleire Etarar.
Etter ein ſtor Avlar kjem ein ſtor Øydar. (= Det kjem Øydar etter Avlar).
Aa. Di ſtørre Aa, di verre aa vada.
Den ſom naar til Aai, han ſlepp aa grava Brunn.
Aaker. D’er god Aaker, ſom aldri ſkal bera Ugras.
Ein fær ikkje leggja Aakren i Øyde fyre Ugraſet.
Aakren vil hava baade Varme og Væta.— Eller: Aakren vil hava Aar.
Aal. Aal er Aal; han er alltid ſleip og haal.
D’er faafengt aa gripa Aalen um Sporden.
Aalmenning. Ein Aalmennings Veg er lett aa finna.
Aalmennings Eiga er ingen Manns Eiga.
D’er tungt aa tena Aalmenningen; det fylgjer ſo myki Vantakk.
Aalvora. Det verd oſta Aalvora av Gaman.
Aalvora og Gaman ganga oſta ſaman.
Aar. Eit Aar er ingen Alder.
Eit Aar er langt, naar ein ſkal trøyta det med vondo. (Berg.). — Eit laakt Aar er langt.
Eit godt Aar er ſtutt; eit vondt er alltid for langt.
Framſarne Aar koma aldri atter.
Um hundrad Aar er allting gløymt.
Andre Aar gjera annat Folk.
Aar læra meir en manga Bøker.
Di fleire Aar, di tunnare Haar.
Aaret heve ei ſtor Vomb. (Det krev myken Mat).
Aaret er langt, og Maali er mange.
Det ſom Aaret krev, er visſt, og det ſom det giv, er uvisſt.
Aas. Der er ikkje Aaſar under Iſen. (D’er ikkje ſo trygt ſom aa ganga paa eit Golv).
Aata. Der Aata er, vilja Ørnarne ſankaſt.
Aatvik. Eit litet Aatvik gjerer det andre ſalt. (ɔ: Billighed gjengjældes med Billighed). Tel.