Uppvokstren hans

A. O. Vinje

Storegut

Det norske Samlaget, 1868 (s. 28–35).

Storegut.

---

Uppvokstren hans.

---

Han liten var, fyrr han vardt stor.
Det er den gamle Laaten.
Og fyrr han hadde lært eit Ord,
han altid tok til Graaten.

Som Katten rædd den vaate Laug,
kring Mor han vilde hanga.
Han fyrst ikring paa Fjore flaug,
fyrr rett han lærde ganga.

Fraa han fekk Foten under seg,
han sprang paa Berg og Nutar,
og upp han voks som du og eg,
og andre slike Gutar.

Ho Anne skulde eingong ut,
— han var vel lang ei Alen —
daa stengd’ ho inne Veslegut,
som skreik som han var galen.

Han flaug det heile Hus ikring,
solenge til han dovnad,
og skreik og skreik, det arme Ting,
til han i Oska sovnad.

Til Mor hans daa fyr slik ei Ferd
eg sagde mest i Sinne:
„Eg meinar du fraa Vitet er,
som stengjer Guten inne.“

Hans fyrste Ungdom dreiv som Dogg,
som Morgonsoli jagar.
Og berre eingong fekk han Hogg
i alle sine Dagar:

Det var, for han den Vanen fekk
aa fanta kring og fljuga,
og eingong, som det galet gjekk,
han burt det vilde ljuga.

Han Hyrding var og sprang og sleit
paa gamle Guta-Visen.
Han gjætte Ku og Saud og Geit
og stundom jamvæl Grisen.

Han maatte varna Aakrens Bard
med all den Magt, han aatte.
Um Tora slog, som rædd han var,
til Skogs han endaa maatte.

Naar Ku til Skogs fyr Kleggen flaug
og sprengde Grindarfalsen,
han sprang som i ei Sveite-Laug,
og Blodet brann i Halsen.

I Regn og Kjøld, naar han var vaat,
og Snjoen laag paa Nuten,
det Tuttring var og stakars Graat
paa vesle frosne Guten.

Og naar so „Blaamann“ burte var,
og Reven attaat gøydde,
og so han saag eit Skrubbe-Far,
han trudde plent, han døydde.

Og trøytt han skalv som Ospeblad
Og sat paa Bjørkestubben.
Til Gud fyr Bukken sin han bad,
og bannad so paa Skrubben.

Og naar han vardt fraa Gjæting laus,
han sprang og klappad Hender
og etter Fisken flaug og fraus
og Trastar skaut og Ender.

Du vyrder litet, um du slit,
og frys, til du verdt valen;
for naar fyrst Fisken viljugt bit,
so verd du mest som galen.

Naar Snjo vardt djup i Dal og Lid,
daa sat han litet inne,
men rende kring paa gode Skid
i Skog og Fjell og Finne.

Det var væl gildt, naar Reven laag
i Saksi der og baksad,
og gildt, naar Rjupa kvit han saag
i Snora flaug og flaksad.

Det var eingong um Vetren daa
me miste Vega-Leidi.
Fyr Fok me inkje kunde sjaa,
men sat i Snjo paa Heidi.

Han fraus; men Raad laut finnast paa —
eg maatte Frosten tvinga —
so vermde eg hans Føter smaa
imot mi berre Bringa.

I Hola der av Snjo me sat;
daa snart han kjende Varmen
so drog eg upp av Luma Mat
og tok’n inn mot Barmen.

Det klaarnad upp; og so paa Skid
me rende fort som Elden
framyver Fjell og bratte Lid,
og kom so heim um Kvelden.

Daa Anne kom med Øl i Gaus,
eg sagde daa um Kvelden:
„Sosnart eg saag, at Guten fraus,
eg vardt so heit som Elden.

Han enno er forliten, han,
til so med meg aa vera.
Det vera maa den vaksne Mann
til vaksne Verk aa gjera.“

---

Ved Isens Løysning eingong ut
me skulde Ender skjota.
I Baaten bak sat Storegut
og eg sku’ ro og skota.

Og rett som det, so vardt han var
der bak han sat og lurde,
paa Isen sat eit Andepar
i Elsken der og kurde.

„Tak Steggen Gut, tak Steggen du
paa gamle Skyttarvisenn’!“
sa’ eg, som just eg skulde snu
til Sigte burt mot Isen.

Det small, og Hona atter laag
mot Sol med ljose Bringa,
men Steggen upp til Ve’rs me saag,
aa leika seg og svinga.

Han svingad der ikring og kring
og kom so daa tilbake,
og sette etter sidste Ring
seg atter ved sin Make.

„Aa sigt no godt,“ eg sagde daa,
sjaa til og skjot den Arme,
som baade eg og du kan sjaa
er sjuk av Sorg og Harme.

Han leitar etter Maken, han,
som fraa han maatte kvekkja,
og vil væl sjaa, um upp han kann
faa atter hena vekkja.“

Det small og Steggen Vengen slog
i Dauden paa sin Make,
og Storegut deim til seg drog
av Isen med ein Hake.

„Hu, det er fælt,“ eg sagde hard,
„at stundom so me ljota
i Elsken slikt eit Fuglapar
fyr stakars Maten skjota.

Slikt eingong fyrr meg heve hendt,
at Steggen kom tilbake,
men aldri heve Hona vendt
attende til sin Make.

Sin daude Stegg ho flyg ifraa
so reint paa vide Veggen;
og difyr skal du altid sjaa,
um du kann skjota Steggen.

Inn under Busken ho seg legg
og siter der og ruglar.
Ho tenkjer visst paa sine Egg,
som verda skal til Fuglar.“

---

So gjekk me daa i Dyraskog
der upp mot Raudalstinden,
og inn paa Fjellet so me drog
der beint mot Nordanvinden.

Ein Reinsdyrhop me fingo sjaa,
som stor i Skodda røyvde.
Han ramsad fort og reikad paa
og midt i tvo seg kløyvde.

Den eine tok mot Nupe-Nut,
og den eg etter sette.
Den andre fylgde Storegut
paa sine Føter lette.

Den største Bukken snart eg skaut
og ned i Fjellet urdad.
So yver Bakke, Berg og Braut
til Storegut eg skurad.

Eg ut mot Kvelden honom fann
der burte paa ein Brote.
Og der ei dygtig Simla han
ha’ nyleg fenget skotet.

Ho etter Flokken trøytnad var
i Barnasjukens Rider,
og han, det enno Barn av Kar,
forstod ’kje hennar Tider.

Men ettersom ho gjekk og laag,
han sprang med Pust i Munnen,
og um han denne Armod saag,
so visste han ’kje Grunnen.

Sitt Mistak Guten snart fekk sjaa,
og vondt det honom gjorde.
Det var so mest han inkje daa
i Augo sjaa meg torde.

Fyr detta og fyr Steggens Skuld
som so seg skulde fata,
eg trur hans Tanke vardt so full,
at Rifla reint han hatad.

---

---