Fylgjesveinen (Lauvduskar)
Fylgjesveinen.
Æventyr fraa Nordland, uppskrivat av Ivar Aasen.
I gamle Dagar var det Sed og Vis i Bygdi, at alle Mann skulde vera i Gjestebod um Joledagskvelden, naar dei vaaro komne fraa Kyrkja; — daa skulde ingen sitja heima aaleine; anten skulde Mannen bjoda Gjester til seg, elder skulde han sjølv vera Gjest hjaa ein Granne elder ein Kjenning einkvarstad. Daa var det eingong ein Mann, som var ved Kyrkja, og som hadde ventat paa, at han skulde verda beden til Gjestebods; men so hadde det lagat seg so meinslega, at det var ingen som tenkte paa honom elder kom i Hug aa bjoda honom til seg. „Aa, d’er no inkje verre med di,“ tenkte Mannen, „naar ingen vil bjoda meg, so lyt eg sjølv bjoda einkvar; eg maa no væl sleppa aa fara heimatter einsaman.“ So gjekk han ikring og leitad upp ymse Kjenningar og bad dei gjera so væl og fylgja honom heim; men det gjekk ikkje betr en so, at han kom allstad for seint; for daa vaaro dei bedne alle ihop, so det var ingen atter, som kunde fylgja honom. Daa vardt Mannen baade harm og leid, og visste daa inkje kvat han skulde finna paa, og medan han daa gjekk der og dreiv ikring paa Kyrkjegarden, so kom han til aa spenna burt i ei gamall Hovudskaal, som laag der so midt fyre Fotom; for det hender ofta, naar eit Lik er nedsett, at ein gamall Haus kann vera uppkastad og koma til aa liggja i øvste Trømen i Moldi. „Kom du daa, naar ingen annan vil,“ sagde Mannen, med same han saag Hausen. Daa lettad Hausen seg upp ifraa Marki og foor og sveiv kringum Mannen liksom ein Fugl, og so fylgde han Mannen heimatter fraa Kyrkja, og sidan var han med honom baade heima og burte, og baade paa Sjo og Land; kvarhelst Mannen kom, so var Hausen ogso komen og foor der og sveiv kringum han. Ein Gong daa Mannen var i Skogen, daa høyrde han, at Hausen log, og Mannen spurde kvat han log aat, men han fekk inkje Svar. Ein annan Gong var Mannen i Kyrkja, og daa var det lika eins; det var endaa, medan Presten stod paa Stolen og var midt i Talen sin; daa høyrde Mannen, at Hausen log, og sidan spurde han, kvat han hadde lætt aat, men daa var der korkje Ord elder Ande aa høyra. Og sidan so gjekk no Tidi som ho plagar ganga; det vardt Sumar, og det vardt Vetter, og sidstpaa kom Joli. Daa Jolaftan var komen, so gjekk Mannen ut i Skymingi og sette Kross paa Dyrerna paa Fjos og Løda og paa alle hine Husi; og daa Mannen hadde sett sidste Krossen paa Løda, daa log Hausen ein stor Laatt. „Den som var so vis, at han visste kvat du lær aat,“ sagde Mannen. Daa tok Hausen til aa tala og sagde, at no skulde Mannen faa vita det, som han vilde: for no skulde dei snart skiljast aat. Mannen sagde, at det var mangt, han hadde Hug til aa vita, men fyrst og fremst vilde han høyra, kvat dei tri Laattarne skulde tyda. „Det skal eg segja deg,“ svarad Hausen; „fyrste Gongen eg log, det var i Vaar, daa du var upp i Skogen og hogde ei Bjørk; daa rivnad den eine Skoen din sund, og du visste ikkje onnor Raad en aa grava kringum Bjørkeroti og riva upp ei Taag til aa binda ihop Skoen med, so myket han skulde hanga paa Foten, til dess du kom heimatter. Hadde du daa visst det, som eg visste, so hadde du gravet noko-litet lenger ned; for der stod ei stor Pengekista innunder Roti med so myket Gull og Sylv i, at du kunde kaupt heile Bygdi og nokra Bygder til fyre det, og daa hadde du sloppet aa ganga i slike Skoer, som ein skal binda ihop med Bjørketæger. Daa laut eg lægja aat di, at Mannen kann vera so stuttvis, at han inkje stal sjaa Lukka si, naar ho er so nær, at han turvte inkje meir en berre snu seg og retta ut Handi og taka hena fast. — So var det den andre Gongen; det var, som du veit, ein Sundag i Sumar, daa du var ved Kyrkja; daa saag eg ogso nokot, som inkje du saag. Det var daa Aalmugen var innkomen, og Presten tok til aa tala, daa kom han Gamle-Eirik og sette seg utar ved Durstokken og hadde med seg eit stort Kalvskinn til aa skriva paa, og so skreiv han upp alle Trollkjeringarne, som vaaro inne. Men so var det so manga, at dei fekk ikkje Rom paa Skinnet, og so beit han i Jadrarne paa Skinnet og skulde tenja det ut, so myket det kunde verda stort nog; og best som han heldt paa soleids og tøygde og tande, so var det ein Gong at Skinnet glapp ut millom Tonnom so daattelega, at han slog Nakken att i Veggen, so det vardt ein stor Smell. Daa laut eg rett lægja, og daa hadde du ogso lætt, naar du hadde komet til aa sjaa det. — So var det den tridje Gongen eg log; det var no i Dag, naar du sette Krossar paa Veggjerne; daa log eg aat alle Smaatrolli, som laut røma undan fyre Krossmerket. Det saag ut mest som det hadde voret store Flokkar med Rottor og Skinnvengjor, som kom rynjande ut or Husom, og det smatt og smaug igjenom alle dei Glugg og Glyfser, som i Veggen vaaro. Du kann tru, det var fint Fylgje, som hadde teket seg Herbyrgje i Husi dine til Helgi: men so fekk dei ogso Byr undan Bakken, so myket dei laut til aa smaaskunda seg og smetta seg av og høyra etter Hus paa ein annan Stad. Og no er det fritt og fredelegt i alle dine Hus, so der er inkje til aa ottast, korkje fyre Folk elder Fe. — Men no heve eg inkje Tider til aa tala meir med deg; for no er den Tidi komi, daa eg skal vera paa ein annan Stad, og dermed skal du hava Takk fyre Laget.“